Vị tướng bất bại ngày nào đánh mất phong độ: Sự sụp đổ đột ngột của giao dịch động lượng trên Phố Wall

Trong nhiều năm qua, chiến lược “giao dịch động lượng” - mua cổ phiếu tăng giá, bán khống cổ phiếu giảm giá - luôn tỏ ra hiệu quả. Nửa đầu năm nay, chiến lược này càng trở nên nổi bật - nhà đầu tư đổ xô mua các cổ phiếu “ngôi sao AI” như Micron Technology, Nvidia, Advanced Micro Devices, đồng thời bán khống những công ty có thể bị làn sóng AI thay thế. Chỉ số động lượng S&P 500 đã tăng 44% trong quý II, lập kỷ lục quý tốt nhất lịch sử, và tăng tổng cộng 133% trong 5 năm qua - gần gấp đôi so với chỉ số chung.

Tuy nhiên, chiến lược “hot” nhất phố Wall bất ngờ đổi chiều mạnh mẽ.

Đảo chiều bất ngờ: Quý tệ nhất trong 25 năm

Theo Wall Street Journal ngày 30/8, kể từ 1 tháng 7, chỉ số động lượng S&P 500 đã giảm tổng cộng hơn 9%, trong khi cùng giai đoạn đó chỉ số S&P 500 tăng 2,8%. Chỉ số này đang đối mặt với mức tụt hậu so với thị trường lớn nhất trong vòng 25 năm qua.

Theo ước tính của Bank of America, tháng 7 vừa rồi là tháng thứ hai tệ nhất đối với giao dịch động lượng trong gần 40 năm - chỉ kém tháng 4/2009 khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu lên đến đỉnh điểm.

Dữ liệu của Goldman Sachs cho thấy, mức tụt hậu đơn tháng của rổ cổ phiếu được các quỹ phòng hộ nắm giữ mạnh nhất so với S&P 500 trong tháng 7 vừa qua là lớn nhất hơn 20 năm trở lại đây.

Goldman Sachs cũng cho biết với khách hàng rằng, ngày 19/8 là ngày tồi tệ nhất trong hơn hai năm qua đối với các “nhà quản lý lệnh hệ thống nhiều-ít” và khoảng một nửa khoản thua lỗ trong ngày đó đến từ các giao dịch động lượng.

Tại sao giao dịch động lượng từng hiệu quả

Logic của giao dịch động lượng không quá phức tạp: những tài sản có xu hướng tăng mạnh thường tiếp tục vượt trội, trong khi những tài sản yếu kém thường tiếp tục bị tụt lại phía sau.

Ông Agustin Lebron, nhà nghiên cứu cấp cao tại công ty giao dịch EquiLibre cho biết: “Suốt nhiều thập kỷ, triển khai một chiến lược động lượng không cần phải quá phức tạp mà vẫn có thể mang lại lợi nhuận tốt.”

Ông chỉ ra thêm, một trong những lý do là việc lan truyền thông tin cần có thời gian: “Một quỹ hưu trí lớn không thể thay đổi toàn bộ danh mục chỉ trong một ngày. Thiên lệch hành vi cũng là nguyên nhân - con người có xu hướng chốt lời quá sớm với nhóm thắng nhưng lại giữ khư khư nhóm thua.”

Ông Matthew Tym, Giám đốc điều hành Cantor Fitzgerald gọi đây là một “lời tiên tri tự hoàn thành” - càng nhiều người mua đuổi, xu hướng tăng càng mạnh, rồi lại thu hút thêm nhiều người mới tham gia.

Moderna tăng sốc, châm ngòi cho thua lỗ động lượng

Một trong những “ngòi nổ” cho cú đảo chiều này là sự bùng nổ bất ngờ của nhóm cổ phiếu công nghệ sinh học.

Vắc xin ung thư do Moderna và Merck đồng phát triển đã có thông tin tích cực, khiến cổ phiếu Moderna tăng hơn 150% từ đầu tháng đến nay. Chính những cổ phiếu công nghệ sinh học này lại là nhóm bị bán khống nhiều nhất trong những năm gần đây.

Các vị thế bán khống bị buộc phải đóng, gây thiệt hại nặng cho hàng loạt quỹ định lượng và quỹ phòng hộ.

Cùng lúc đó, quỹ phòng hộ Situational Awareness - được mệnh danh là “Thần AI” - vỡ trận càng khiến biến động thị trường thêm sâu sắc; quỹ này đặt cược lớn vào nhóm cổ phiếu công nghệ chip và các tài sản động lượng “nóng”, và đã gặp khó khi thị trường biến động mạnh.

Nhà đầu cơ bắt đầu bán khống trở lại

Một số nhà giao dịch đã bắt đầu bán khống chính các cổ phiếu từng là động lực cho giao dịch động lượng trước đó.

Theo dữ liệu Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Kỳ hạn Hoa Kỳ (CFTC), số vị thế bán khống ròng của các nhà đầu cơ trên hợp đồng tương lai chỉ số Nasdaq 100 gần đây đã lên mức cao nhất trong gần 20 năm.

Ông Mike Ogborne, nhà sáng lập Ogborne Capital Management ở San Francisco cho biết, ông đã thận trọng hơn với nhóm cổ phiếu công nghệ, tỷ lệ tiền mặt nắm giữ cũng cao hơn bình thường.

Ông chia sẻ mình lo ngại về động thái chi tiêu vốn tăng liên tục của các “ông lớn” công nghệ: “Nó giống như câu chuyện Lọ lem và chuông điểm nửa đêm vậy. Bạn không biết khi nào đồng hồ điểm 12 giờ. Sẽ chẳng có ai gửi thông báo cho bạn về thời điểm chu kỳ chi tiêu vốn này kết thúc.”

Những người theo đuổi chiến lược vẫn chưa lung lay

Dù vậy, vẫn có những người kiên trì với chiến lược này.

Ông Antti Ilmanen, đồng Trưởng bộ phận giải pháp danh mục toàn cầu của AQR Capital Management cho biết: “Bất kỳ chiến lược nào cũng sẽ có giai đoạn gây thất vọng.”

Những người ủng hộ giao dịch động lượng cũng chỉ ra rằng, các tháng tồi tệ nhất lịch sử thường xen kẽ trong chu kỳ tăng vượt trội về dài hạn.

Tuy nhiên, hiện tại sự bất ổn của thị trường đang âm thầm tăng lên - ngay cả khi các chỉ số lớn vẫn tăng cao, bên dưới bề mặt đã có nhiều biến động dữ dội.