Tùy bút: Bước tiếp theo trong đầu tư AI: Ai có thể biến sức mạnh tính toán thành lợi nhuận?

Sau khi nghiên cứu khoảng 3600 công ty, Morgan Stanley đã đưa ra một sự thay đổi đáng chú ý: cơ hội đầu tư AI đang chuyển từ “ai xây dựng AI” sang “ai thực sự tận dụng tốt AI”.

Trong vài năm qua, khi nhắc đến đầu tư AI, thị trường thường nghĩ ngay đến chip, máy chủ và trung tâm dữ liệu. Điều này rất dễ hiểu: nếu không xây dựng được sức mạnh tính toán, thì không thể nói đến việc áp dụng quy mô lớn.

Nhưng khi khoản đầu tư ngày càng tăng lên, một câu hỏi ngày càng trở nên quan trọng:Số tiền đã chi thực sự mang lại doanh thu và lợi nhuận cho ai? Hôm nay tôi chia sẻ với các bạn báo cáo nghiên cứu này.

Trong báo cáo “Mapping AI's Rate of Change: From Buildout to Broadening” công bố ngày 24/9, Morgan Stanley gọi giai đoạn này là sự chuyển dịch từ “xây dựng” sang “mở rộng”. Tôi cho rằng so với việc đơn thuần bàn luận về chuyện “đợt sóng AI đã kết thúc hay chưa”, thì cách nhìn này mang lại nhiều giá trị hơn.

Thứ nhất, câu chuyện về chip vẫn chưa kết thúc

Nếu nói rằng đầu tư AI phải mở rộng sang ứng dụng, có phải chip và trung tâm dữ liệu nên rút lui? Tôi cho rằng không thể hiểu như vậy.

Báo cáo nhận định nhu cầu về sức mạnh tính toán AI vẫn rất mạnh, nhưng việc xây dựng trung tâm dữ liệu lại bị hạn chế bởi các yếu tố như điện năng, lao động và phê duyệt. Trong đó, việc có thể kịp thời đảm bảo nguồn điện là một nút thắt chủ chốt.

Điều này cũng lý giải vì sao Morgan Stanley vẫn tiếp tục quan tâm tới một số công ty bán dẫn, hạ tầng trung tâm dữ liệu, cũng như các doanh nghiệp thiết bị phát điện, thiết bị lưới điện và liên quan đến lưu trữ năng lượng.

Tuy nhiên, “toàn ngành hưởng lợi” và “mỗi công ty đều đáng mua” là hai khái niệm khác nhau. Càng về sau của chu kỳ xây dựng, việc các đơn hàng có thực sự được thực hiện, công suất có thể giao hàng, lợi nhuận có theo kịp hay không, đồng thời giá cổ phiếu đã phản ánh kỳ vọng ra sao, tất cả sẽ ngày càng quan trọng hơn.

Thứ hai, phần mềm có thể bắt đầu thu hút sự chú ý nhiều hơn

Phần cứng cung cấp sức mạnh tính toán, còn phần mềm quyết định doanh nghiệp có thực sự tận dụng được sức mạnh này hay không.

Một doanh nghiệp muốn tích hợp AI vào quy trình kinh doanh của mình, thường phải sắp xếp lại dữ liệu, để mô hình AI có thể truy xuất thông tin nội bộ; sau đó còn phải giám sát hoạt động, xử lý các vấn đề về quyền hạn và bảo mật. Sau khi hoàn thành các công tác nền tảng này, ứng dụng AI mới có cơ hội đi vào hoạt động thường nhật.

Do đó, Morgan Stanley cho rằng phần mềm nền tảng và phần mềm bảo mật có thể nhìn thấy nhu cầu sớm hơn nhiều ứng dụng phần mềm khác. Những lĩnh vực có liên quan được liệt kê trong báo cáo gồm nền tảng dữ liệu, giám sát vận hành và an ninh mạng; còn các công ty phần mềm ứng dụng và dịch vụ tổng thể rộng hơn thì cần đợi khách hàng hình thành mô hình đầu tư - hiệu quả lặp lại.

Tôi cho rằng thứ tự này rất quan trọng. Thị trường thì thích tưởng tượng ứng dụng AI cuối cùng sẽ rộng lớn thế nào, nhưng doanh nghiệp trả tiền luôn phải từng bước một.

Thứ ba, điều đáng theo dõi nhất là báo cáo lợi nhuận của “người sử dụng AI”

Phần hấp dẫn nhất trong báo cáo này với tôi là nghiên cứu về các tổ chức sử dụng AI.

Cái gọi là “người sử dụng AI” không nhất thiết phải là công ty công nghệ. Lĩnh vực bán lẻ, tài chính, y tế, công nghiệp… đều có thể sử dụng AI để cải thiện chăm sóc khách hàng, chuỗi cung ứng, R&D hoặc hoạt động nội bộ. Mấu chốt là những cải thiện đó có đủ lớn và có thể phản ánh vào số liệu tài chính hay không.

Một nhóm “người sử dụng AI” được chọn lọc trong báo cáo, dự báo lợi nhuận trung bình trên mỗi cổ phiếu trong 12 tháng tới tăng khoảng 70% trong hai năm qua. Đây làsự thay đổi trong dự báo lợi nhuận, không thể coi là lợi nhuận thực tế đã đạt được, càng không thể hiểu trực tiếp là giá cổ phiếu tăng tương ứng.

Đồng thời, báo cáo cho thấy trung vị hệ số P/E dự phòng của nhóm công ty này khoảng 18 lần, thấp hơn mức khoảng 22 lần của nhóm xây dựng AI được chọn lọc. Morgan Stanley cho rằng, khi kỳ vọng lợi nhuận bắt đầu được cải thiện nhưng định giá lại chưa tăng lên tương xứng, thì các “người sử dụng AI” nên được chú ý nhiều hơn.

Tuy nhiên, tôi sẽ bổ sung thêm một điều kiện cho kết luận này:Bao nhiêu phần cải thiện lợi nhuận thực sự nhờ vào AI, cần phải kiểm soát kỹ từng công ty.Một công ty nâng tỷ suất lợi nhuận có thể nhờ tăng giá, giảm chi phí hoặc phục hồi hoạt động kinh doanh cũ. Nếu tính hết mọi cải thiện cho AI, thì rất dễ đánh giá quá cao vai trò của nó.

Hiện nay đã xuất hiện một số dấu hiệu cụ thể hơn. Ví dụ, theo phát biểu của doanh nghiệp được tổng hợp trong báo cáo, Airbnb cho biết trợ lý AI của họ đã xử lý được hơn 40% số thắc mắc liên quan đến chăm sóc khách hàng; Verizon nói rằng nhờ tối ưu hóa mạng lưới bằng AI, họ đã tiết kiệm hơn 200 triệu USD chi phí năng lượng. Đây là các trường hợp do doanh nghiệp tự công bố, chứng tỏ AI đã bắt đầu có ảnh hưởng thực tế tới hoạt động kinh doanh, nhưng vẫn cần tiếp tục theo dõi liệu hiệu quả này có ổn định và mở rộng được hay không. Một bài viết công khai khác của Morgan Stanley cũng chỉ ra, tới tháng 7/2026, khoảng một phần tư số công ty thuộc chỉ số S&P 500 từng đề cập ít nhất một tác động định lượng của AI trong kết quả tài chính hoặc biên bản họp.

Tôi sẽ nhìn nhận giai đoạn tiếp theo ra sao?

Sau khi đọc báo cáo này, tôi không kết luận là “bán hết chip, mua toàn bộ ứng dụng”. Cách hiểu chính xác hơn là:Đầu tư AI đang từ một mạch chủ, chuyển thành nhiều mạch với mức độ tiến triển khác nhau.

Một bên là chip và hạ tầng điện vẫn duy trì nhu cầu cao nhưng chịu những rào cản nguồn cung; phía khác là phần mềm đã bắt đầu nhận đơn hàng từ doanh nghiệp; tiếp đến là những người dùng AI có thể chuyển lợi nhuận từ AI thành sự tăng trưởng bền vững.

Tiếp theo tôi sẽ đặc biệt lưu ý ba vấn đề sau:

Thứ nhất, công ty nói mình sử dụng AI, có số liệu kinh doanh cụ thể để chứng minh không?

Thứ hai, chi phí tiết kiệm được hoặc doanh thu mới tạo ra, liệu có thực sự chuyển thành lợi nhuận lâu dài hay không?

Thứ ba, dù đánh giá xu hướng đúng, nhưng giá hiện tại liệu có phản ánh quá mức kỳ vọng lạc quan?

Trong hai ngày vừa rồi, các cổ phiếu AI của mô hình đang nắm giữ đã chốt lời, tiếp theo sẽ cần liên tục xác minh lại.